Exercice · Mathématiques · Sciences Expérimentales

Somme sin x + sin 2x + sin 3x + sin 4x : factorisation, équation et inéquation

Matière
Mathématiques
Niveau
1ère Bac
Filière
Sciences Expérimentales
Session
Semestre 1
Exercice 1

Somme sin x + sin 2x + sin 3x + sin 4x : factorisation, équation et inéquation

Difficile

Pour tout réel \(x\), on pose :

\[A(x) = \sin x + \sin 2x + \sin 3x + \sin 4x\]

1) Calculer \(A(0)\), \(A(\pi)\) et \(A\left(\dfrac{\pi}{4}\right)\).

2) Transformer en produits les sommes \(\sin(3x) + \sin x\) et \(\sin(4x) + \sin(2x)\).

3) Montrer que : \(A(x) = 4\cos x \times \sin\dfrac{5x}{2} \times \cos\dfrac{x}{2}\).

4) Résoudre dans \(\mathbb{R}\), puis dans \([0\,;\pi]\), l’équation \(A(x) = 0\).

5) Résoudre dans \([0\,;\pi]\) l’inéquation \(A(x) > 0\).

Afficher la correctionMasquer la correction

1) Calcul de \(A(0)\), \(A(\pi)\) et \(A\left(\frac{\pi}{4}\right)\)

\[A(0) = 0 \qquad A(\pi) = 0 + 0 + 0 + 0 = 0\] \[\begin{aligned} A\left(\dfrac{\pi}{4}\right) &= \sin\dfrac{\pi}{4} + \sin\dfrac{\pi}{2} + \sin\dfrac{3\pi}{4} + \sin\pi \\ &= \dfrac{\sqrt{2}}{2} + 1 + \dfrac{\sqrt{2}}{2} + 0 = 1 + \sqrt{2} \end{aligned}\]

2) Transformation en produits

D’après \(\sin p + \sin q = 2\sin\dfrac{p + q}{2}\cos\dfrac{p - q}{2}\) :

\[\sin(3x) + \sin x = 2\sin(2x)\cos x\] \[\sin(4x) + \sin(2x) = 2\sin(3x)\cos x\]

3) Factorisation de \(A(x)\)

\[\begin{aligned} A(x) &= 2\sin(2x)\cos x + 2\sin(3x)\cos x \\ &= 2\cos x\,\big(\sin(3x) + \sin(2x)\big) \\ &= 2\cos x \times 2\sin\dfrac{5x}{2}\cos\dfrac{x}{2} \\ &= 4\cos x\,\sin\dfrac{5x}{2}\,\cos\dfrac{x}{2} \end{aligned}\]

4) L’équation \(A(x) = 0\)

Un produit est nul si et seulement si l’un de ses facteurs est nul :

  • \(\cos x = 0 \iff x = \dfrac{\pi}{2} + k\pi\) ;
  • \(\sin\dfrac{5x}{2} = 0 \iff \dfrac{5x}{2} = k\pi \iff x = \dfrac{2k\pi}{5}\) ;
  • \(\cos\dfrac{x}{2} = 0 \iff \dfrac{x}{2} = \dfrac{\pi}{2} + k\pi \iff x = \pi + 2k\pi\).
\[\begin{aligned} S_{\mathbb{R}} = &\left\{\dfrac{\pi}{2} + k\pi\right\} \cup \left\{\dfrac{2k\pi}{5}\right\} \\ &\cup \left\{\pi + 2k\pi\right\} \quad (k \in \mathbb{Z}) \end{aligned}\]

Dans \([0\,;\pi]\) : \(\dfrac{2k\pi}{5} \in [0\,;\pi] \iff k \in \{0, 1, 2\}\). Donc :

\[S_{[0\,;\pi]} = \left\{0\,;\dfrac{2\pi}{5}\,;\dfrac{\pi}{2}\,;\dfrac{4\pi}{5}\,;\pi\right\}\]

5) L’inéquation \(A(x) > 0\) sur \([0\,;\pi]\)

Pour \(x \in [0\,;\pi]\) :

  • \(\dfrac{x}{2} \in \left[0\,;\dfrac{\pi}{2}\right]\), donc \(\cos\dfrac{x}{2} > 0\) pour \(x \in [0\,;\pi[\) ;
  • \(\cos x > 0\) sur \(\left[0\,;\dfrac{\pi}{2}\right[\) et \(\cos x < 0\) sur \(\left]\dfrac{\pi}{2}\,;\pi\right]\) ;
  • \(\dfrac{5x}{2} \in \left[0\,;\dfrac{5\pi}{2}\right]\), donc \(\sin\dfrac{5x}{2} > 0\) sur \(\left]0\,;\dfrac{2\pi}{5}\right[\), \(\sin\dfrac{5x}{2} < 0\) sur \(\left]\dfrac{2\pi}{5}\,;\dfrac{4\pi}{5}\right[\) et \(\sin\dfrac{5x}{2} > 0\) sur \(\left]\dfrac{4\pi}{5}\,;\pi\right]\).

Par la règle des signes :

  • sur \(\left]0\,;\dfrac{2\pi}{5}\right[\) : \((+)(+)(+)\), donc \(A(x) > 0\) ;
  • sur \(\left]\dfrac{2\pi}{5}\,;\dfrac{\pi}{2}\right[\) : \((+)(-)(+)\), donc \(A(x) < 0\) ;
  • sur \(\left]\dfrac{\pi}{2}\,;\dfrac{4\pi}{5}\right[\) : \((-)(-)(+)\), donc \(A(x) > 0\) ;
  • sur \(\left]\dfrac{4\pi}{5}\,;\pi\right[\) : \((-)(+)(+)\), donc \(A(x) < 0\).
\[S = \left]0\,;\dfrac{2\pi}{5}\right[ \cup \left]\dfrac{\pi}{2}\,;\dfrac{4\pi}{5}\right[\]
Retour à la leçon « Calcul trigonométrique »