Formules de transformation : simplification et valeurs exactes
Moyen1) Montrer que, pour tout \(x \in \left]0\,;\dfrac{\pi}{2}\right[\) tel que \(1 + \cos(2x) + \cos(4x) \neq 0\) :
\[\dfrac{\sin(2x) + \sin(4x) + \sin(6x)}{1 + \cos(2x) + \cos(4x)} = 2\sin(2x)\]2) Écrire \(\dfrac{1 - \cos x}{\sin x}\) en fonction de \(\tan\dfrac{x}{2}\), pour \(x \in \left]0\,;\dfrac{\pi}{2}\right[\).
3) Déterminer la valeur exacte de :
\[A = \cos\dfrac{\pi}{12} + \cos\dfrac{5\pi}{12}\] \[B = \cos\dfrac{\pi}{12} \times \cos\dfrac{5\pi}{12}\]Afficher la correctionMasquer la correction
1) Simplification du quotient
Numérateur : d’après \(\sin p + \sin q = 2\sin\dfrac{p + q}{2}\cos\dfrac{p - q}{2}\),
\[\begin{aligned} &\sin(2x) + \sin(6x) + \sin(4x) \\ &= 2\sin(4x)\cos(2x) + \sin(4x) \\ &= \sin(4x)\,\big(2\cos(2x) + 1\big) \end{aligned}\]Dénominateur : d’après \(1 + \cos(2a) = 2\cos^2 a\) avec \(a = 2x\),
\[\begin{aligned} 1 + \cos(4x) + \cos(2x) &= 2\cos^2(2x) + \cos(2x) \\ &= \cos(2x)\,\big(2\cos(2x) + 1\big) \end{aligned}\]Comme le dénominateur est non nul, \(\cos(2x) \neq 0\) et \(2\cos(2x) + 1 \neq 0\). Donc :
\[\begin{aligned} &\dfrac{\sin(2x) + \sin(4x) + \sin(6x)}{1 + \cos(2x) + \cos(4x)} \\ &= \dfrac{\sin(4x)}{\cos(2x)} = \dfrac{2\sin(2x)\cos(2x)}{\cos(2x)} \\ &= 2\sin(2x) \end{aligned}\]Remarque : sur \(\left]0\,;\dfrac{\pi}{2}\right[\), le dénominateur s’annule pour \(x = \dfrac{\pi}{4}\) et \(x = \dfrac{\pi}{3}\).
2) Expression en fonction de \(\tan\frac{x}{2}\)
On utilise \(1 - \cos x = 2\sin^2\dfrac{x}{2}\) et \(\sin x = 2\sin\dfrac{x}{2}\cos\dfrac{x}{2}\) :
\[\dfrac{1 - \cos x}{\sin x} = \dfrac{2\sin^2\frac{x}{2}}{2\sin\frac{x}{2}\cos\frac{x}{2}} = \dfrac{\sin\frac{x}{2}}{\cos\frac{x}{2}} = \tan\dfrac{x}{2}\]3) Valeurs exactes de \(A\) et de \(B\)
D’après \(\cos p + \cos q = 2\cos\dfrac{p + q}{2}\cos\dfrac{p - q}{2}\) :
\[\begin{aligned} A &= 2\cos\dfrac{\pi}{4}\cos\left(-\dfrac{\pi}{6}\right) \\ &= 2 \times \dfrac{\sqrt{2}}{2} \times \dfrac{\sqrt{3}}{2} = \dfrac{\sqrt{6}}{2} \end{aligned}\]D’après \(\cos a\cos b = \dfrac{1}{2}\big[\cos(a + b) + \cos(a - b)\big]\) :
\[\begin{aligned} B &= \dfrac{1}{2}\left[\cos\dfrac{\pi}{2} + \cos\left(-\dfrac{\pi}{3}\right)\right] \\ &= \dfrac{1}{2}\left(0 + \dfrac{1}{2}\right) = \dfrac{1}{4} \end{aligned}\]